Toen de overheid burgers opriep om zich individueel voor te bereiden op uitdagende omstandigheden, reageerden veel bewonersorganisaties met een fundamentele vraag: is dit het wereldbeeld dat we willen?
'Ieder voor zich, daar geloven wij helemaal niet in,' zegt Annerike Hekman van LSA bewoners, de landelijke vereniging die bewoners en hun initiatieven verbindt. 'Zeker in een crisis gaan we elkaar hard nodig hebben. Dan wil je méér klaar hebben staan dan een paar blikken op zolder.’
De oproep van de overheid creëerde een nieuwe focus op veiligheid en verantwoordelijkheid, en daar lag meteen een waardevol aanknopingspunt.
Annerike: ‘Ouderen klopten vanaf dat moment aan bij buurthuizen, met vragen over het noodpakket. Bewonersorganisaties realiseerden zich: als er iets misgaat, dan komen mensen naar ons toe. Vanuit dat wereldbeeld en die urgentie zijn bewonersorganisaties in actie gekomen.'
Buurt als vangnet
Wat er concreet op gang komt, verschilt per plek. Dat is ook precies de kracht ervan, vindt Annerike.
In Deventer wil bewoner Marieke Peet bijvoorbeeld een training naar haar buurt halen, die ze zelf eerder een openbaring vond:
‘Die training ging over het versterken van je eigen vaardigheden. Ik volgde er één avond van en ging weg met het gevoel: hé, ik kijk echt anders naar situaties. Ik voelde me heel krachtig in plaats van wanhopig. Het samen ontdekken van nieuwe talenten, dat ís gewoon gemeenschapsvorming. Die training wil ik nu dus naar Deventer halen, naar mijn buurt. Op een luchtige en toffe manier op zoek gaan naar de al aanwezige krachten.’
In Den Haag ligt de focus weer anders. Guus Frenay van buurtcentrum Weimars Wijkpaleis verdiept zich momenteel in de mogelijkheid van onafhankelijke stroom- en watervoorzieningen, en het belang van sociale netwerken. 'Veel van onze vrijwilligers en bezoekers hebben het erover,' legt hij uit. 'We weten dat mensen naar ons zullen komen. We willen er dus klaar voor zijn.'
In Amsterdam denkt Buurtcoöperatie De Eester na over het inrichten van buurtcirkels, met een eigen mesh-netwerk of waterfilters. Want het oostelijk havengebied is waterrijk terrein, legt Kay de Vries uit, en het liefst willen ze van zelfredzaamheid naar samenredzaamheid.
Intrinsieke motivatie
Wat Hekman ziet ontstaan, is geen bevlieging of hype. Bewonersorganisaties gaan echt aan de slag vanuit een intrinsieke motivatie, en niet vanuit angst.
Ze kennen hun buurt, voelen zich er verantwoordelijk voor en ze weten precies wat er lokaal mogelijk en nodig is. Het is een beweging die alle steun verdient, aan menskracht, middelen en plekken waar mensen elkaar kunnen ontmoeten.
Annerike: 'De WRR schreef al in 2023 dat buurten waar bewoners elkaar kennen beter in staat zijn om overstromingen en hittegolven te boven te komen. Buurten met een buurthuis, een bibliotheek, een bingoavond blijken simpelweg weerbaarder. Investeren in sociale infrastructuur is dus geen luxe. Het is de basis.'
De ontmoeting als begin
Voor wie nog twijfelt of zo'n initiatief niet te moeilijk is, heeft Annerike ook een helder antwoord: begin klein. Maak een praatje bij de kliko. Leen een ladder. Kijk of er een buurtmoestuin in de buurt is. Want een ontmoeting is uiteindelijk het begin van alles.
