Nieuws

AZC Gouden Bergen

Wat als je niet naar Nederland vlucht voor een beter leven, maar juist uit Europa wilt vertrekken? In theatervoorstelling AZC Gouden Bergen van collectief Grande Loge worden de rollen radicaal omgedraaid. Bezoekers zijn nu eens niet de traditioneel gelukkigen, maar worden tot gelukszoekers gemaakt die al hun zekerheden moeten achterlaten en in handen komen van mensensmokkelaars.   

Een voorstelling bezoeken zonder precies te weten wanneer die begint, wat er gaat gebeuren en welke rol je zelf hebt. Dat is het uitgangspunt van AZC Gouden Bergen. Het Nederlandse theatercollectief Grande Loge stelt daarmee een nieuwe manier van theatermaken voor. In plaats van bezoekers veilig in een theaterstoel te zetten, worden ze fysiek in een situatie geplaatst die de ervaring van migratie invoelbaar maakt.  

Maker Hajo Doorn: ‘Bij aanvang van de voorstelling krijgen bezoekers een rood of wit hesje. Ze worden door hekken geleid en tijdens die route geconfronteerd met dreiging, intimidatie en mensen die hen iets beloven of juist proberen af te nemen. Zo zijn de bezoekers niet alleen maar toeschouwer, maar worden ze opeens onderdeel van het theaterstuk. Tijdens hun route door het stuk worden steeds verschillende vragen en dilemma’s opgeworpen. Wat als Europa niet langer de veilige bestemming is, maar een plek die je juist wilt verlaten? En wat als je daarvoor alles moet opgeven wat je kent?’ 

Wat het écht betekent

Doorn en zijn compagnon Tjon Rockon willen met AZC Gouden Bergen niet per se een morele discussie opwerpen over het Nederlandse asielbeleid. Doorn: ‘Het doel is om invoelbaar te maken wat het betekent om te moeten vluchten, en om inzichtelijk te maken hoe ontzettend veel verschillende mensen er achter de term migrant schuilgaan.’ 

"De vraag die we willen opwerpen is: zijn we niet allemaal op een bepaalde manier gelukzoekers?"

Volgens de makers zijn mensen die hun land verlaten niet zomaar in één categorie onder te brengen. Er kunnen heel veel verschillende redenen zijn om te vertrekken. En onderweg kunnen mensen voor keuzes komen te staan die ze liever niet hadden gemaakt. Ook iemand met goede bedoelingen kan onder druk van omstandigheden andere kanten van zichzelf laten zien. 

Niet oordelen

De makers merken dat de reacties van het publiek op het stuk uiteenlopen. Sommige bezoekers voelen daadwerkelijk angst en een verlies van controle. Anderen vinden de voorstelling indrukwekkend, grappig of juist moeilijk te begrijpen. Die verschillende reacties zijn volgens de makers juist waardevol. Doorn: ‘Het is niet de bedoeling om één conclusie op te leggen. We willen juist ruimte bieden aan al die verschillende perspectieven.’

‘We willen de complexiteit van het onderwerp laten zien. Niet door mensen te vertellen wat ze moeten vinden, maar door ze iets te laten ervaren.’

Samen het systeem

Een belangrijke vraag die door de voorstelling heen speelt, is in hoeverre we zelf verantwoordelijk zijn voor de systemen waarin we leven. Doorn: ‘Het is bij een onderwerp als migratie gemakkelijk om te zeggen dat een systeem onmenselijk is of dat de politiek tekortschiet. Maar wij houden die systemen ook zelf allemaal samen in stand, door de keuzes die we maken en door de druk die we uitoefenen op de politiek en de instituties. Bovendien willen we tornen aan de vanzelfsprekendheid waarmee we naar Europa kijken, aan de superieure positie die we denken te hebben. Is het leven hier nou werkelijk zoveel beter? En wat maakt dat we denken dat onze vrijheid en veiligheid hier vanzelfsprekend zijn?’

‘In de voorstelling is Europa niet een droomplek, maar juist een plek om snel te verlaten.’ 

Kracht van kunst

De makers zijn blij om te zien dat ze met hun voorstelling publiek bereiken dat niet altijd vanzelfsprekend naar het theater gaat. Naast ervaren theaterbezoekers komen er ook veel jonge mensen en bezoekers met verschillende culturele achtergronden op af. Sommigen herkennen hun eigen ervaringen of die van hun familie in de verhalen. Voor anderen is de voorstelling een eerste kennismaking met perspectieven die ze nog niet kennen.  

Doorn: ‘Daar ligt denk ik ook een belangrijke kracht van kunst, náást de krantberichten die je over migratie leest. Een journalistiek verhaal beschrijft vaak feitelijk wat er gebeurt. Deze voorstelling geeft ruimte aan alle gevoelens, twijfels en persoonlijke ervaringen die zeker zo veelzeggend zijn, maar moeilijk in feiten of cijfers te vangen zijn.’ 

Vfonds steunt AZC Gouden Bergen vanuit Onze Vrijheid