De maten van Marie

Waar raken wetenschapsfraude en heldendaden elkaar?

De maten van Marie omvat een meerdelige podcast, enkele artikelen in weekblad De Groene Amsterdammer en een avond in debatcentrum De Balie. De onderwerpen zijn de bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog, kwestieuze wetenschap en de altijd weer opstekende fascinatie met afkomst en identiteit. De aanleiding? Die wordt gevormd door één specifiek verhaal, verteld in de podcast, waarin de grootmoeder van een van de twee makers een hoofdrol speelt. De andere hoofdrol is weggelegd voor een schedelmeter. Ofwel: een fysisch antropoloog.

Geen Joodse kernmerken

Zonder deze fysisch antropoloog had Barbara Visser, een van de twee makers, niet bestaan. Hij mat haar grootmoeder op – de Marie uit de titel – en schreef in 1943 een rapport waarin hij vaststelt dat ze geen Joodse kenmerken heeft, maar ‘dalo-nordische’. Zie haar ‘goed geproportioneerde romp’, ledematen en - kennelijk ook belangrijk - een ‘darmbeenskamhoogte’ van 60.37.

Bovendien bleek uit zijn metingen dat de man die met Marie mee was gekomen inderdaad haar biologische vader was - zoals hij beweerde. Barbara’s grootmoeder zou resultaat zijn van een buitenechtelijke affaire met een niet-joodse man.

Vrijwaring van deportatie

In De maten van Marie gaan kunstenaar Barbara Visser en journalist Pieter van Os op zoek naar deze wetenschapper, Arie de Froe, de man die de bezetter met zijn eigen wapens wist te verslaan. Of anders gezegd: die honderden joden van deportatie wist te vrijwaren door zijn vakgebied creatief in te zetten.

Het project gaat daarmee over de vraag waar wetenschapsfraude en heldendaden elkaar raken, over het ingewikkelde gegeven dat Marie haar joodse identiteit veranderde om te overleven en daarmee tevens over de vraag wie we zijn - voor wie en waarom? En wie bepaalt dat eigenlijk?