Wat gebeurde er na de Eerste Wereldoorlog?
Na de nederlaag in de Eerste Wereldoorlog veranderde Duitsland in de Weimarrepubliek. Rust bracht het nauwelijks. De politiek was onstabiel en veel Duitsers hadden weinig vertrouwen in hun leiders.
In 1919 volgde het Verdrag van Versailles, met hoge herstelbetalingen en verlies van grondgebied. Voor veel Duitsers voelde dat als een vernedering. Die woede en frustratie werden later de voedingsbodem voor nieuwe conflicten.
Economische situatie in Duitsland
Na de oorlog had Duitsland enorme schulden. De economie was zwak en wankel.
Eind jaren twintig volgde kort herstel, tot de wereldwijde economische crisis hard toesloeg. Het land kon de herstelbetalingen nauwelijks nog opbrengen, bedrijven gingen failliet, de handel viel terug en miljoenen Duitsers verloren hun baan.
Armoede en onzekerheid namen snel toe. Tegelijk groeide de onvrede over de democratische regering. Daardoor kregen radicale partijen steeds meer ruimte.
De opkomst van Adolf Hitler
In deze tijd van chaos kwam Adolf Hitler naar voren. Hij was een soldaat uit de Eerste Wereldoorlog.
Hitler was erg ontevreden over de situatie in zijn land. Hij sloot zich aan bij de NSDAP. Later werd hij leider van deze partij. De NSDAP was een nationalistische en autoritaire beweging. De partij was ook fel antisemitisch. Hitler en zijn volgelingen wilden de macht in Duitsland grijpen.
In 1923 probeerde Hitler via een staatsgreep de macht te grijpen. Dit staat bekend als de Bierkellerputsch. De poging mislukte en de politie pakte Hitler op. Hij moest de gevangenis in.
Tijdens zijn straf schreef hij het boek Mein Kampf. In dit boek staan al zijn ideeën en plannen. Hij schreef over een sterk Duitsland en zijn haat tegen Joden. Na zijn vrijlating gebruikte hij deze ideeën om meer aanhang te krijgen.
Wat maakte Hitler en de NSDAP aantrekkelijk?
Hitler beloofde de bevolking rust en orde. Hij wilde een einde maken aan de politieke verdeeldheid.
Zijn boodschap was gericht op alle lagen van de bevolking. Hij sprak arbeiders aan, maar ook de rijke burgerij. Zelfs mensen die nooit stemden, kregen weer hoop door zijn woorden.
De steun voor de nazi’s groeide niet vanzelf. Het kwam door de slechte omstandigheden in het land. Mensen zochten een sterke leider die hun problemen kon oplossen.
Hoe kwam Hitler aan de macht?
De economische crisis zorgde voor nieuwe ellende. De werkloosheid steeg tot recordhoogte. Mensen waren wanhopig en zochten een uitweg.
De nazi’s waren overal op straat aanwezig. Om hun boodschap te verspreiden gebruikten ze veel propaganda. Ze beloofden werk en brood voor iedereen. In hun advertenties en toespraken leek de oplossing simpel.
Hitler zocht een zondebok voor de crisis. Hij gaf de Joden de schuld van alle ellende. Hij noemde hen minderwaardig en gevaarlijk voor de samenleving. Steeds meer mensen gingen dit geloven door constante propaganda.
Tegelijkertijd gebruikten de nazi’s geweld. Ze mishandelen en intimideerden hun tegenstanders. Hierdoor durfden weinig mensen nog openlijk kritiek te geven. De angst nam toe in de Duitse steden.
Politieke doorbraak
In 1932 werd de NSDAP de grootste partij van Duitsland. Kort daarna volgde Hitlers benoeming tot rijkskanselier.
Vanaf dat moment was hij de machtigste man van het land. Hij gebruikte zijn positie om de democratie direct af te breken.
Van democratie naar dictatuur
Duitsland veranderde razendsnel in een dictatuur na de machtsovername.
Hitler verbood alle andere politieke partijen. De politie pakte politieke tegenstanders op en zette ze vast.
De vrijheid van meningsuiting bestond niet meer. De nazi’s controleerden de hele samenleving.
Hitler begon direct met het uitsluiten van Joden. Nazi-aanhangers vernielde Joods winkels en verbrandden boeken die hen niet aanstonden.
Een deel van de bevolking deed hier actief aan mee.
Waarom steunden veel Duitsers Hitler?
Veel Duitsers bleven Hitler steunen ondanks het geweld. Dat kwam deels door nieuwe werkgelegenheid.
De overheid startte grote projecten, zoals de aanleg van snelwegen. Hierdoor nam de werkloosheid snel af.
Ook breidde Hitler het leger fors uit. Dit gaf veel mensen hun trots terug.
De steun kwam voort uit een mix van hoop en propaganda. De geschiedenis laat hier zien hoe omstandigheden keuzes beïnvloeden.
Van crisis naar oorlog
Hitler wilde meer dan economisch herstel. Hij droomde van een groot Duits rijk en wilde meer land voor het Duitse volk.
Die expansiedrift leidde tot een agressieve politiek tegenover buurlanden.In september 1939 viel Duitsland Polen binnen. root-Brittannië en Frankrijk verklaarden Duitsland de oorlog. De Tweede Wereldoorlog was officieel begonnen.
Nederland hoopte neutraal te blijven, net als tijdens de Eerste Wereldoorlog. Na het bombardement op Rotterdam gaf Nederland zich over. De bezetting zou vijf jaar duren kostte talloze mensen het leven.
Wereldwijd stierven naar schatting 70 miljoen mensen. De oorlog eindigde pas in 1945
Waarom deze geschiedenis blijft tellen
De verhalen over oorlog en vrijheid mogen niet verloren gaan. Kennis over het verleden verscherpt je blik op het heden. Als je weet hoe het zover kon komen, kun je herhaling voorkomen. Vrijheid is namelijk nooit vanzelfsprekend.
Samen vrede verdedigen
Oorlog en conflict laten diepe sporen na. Juist daarom zijn initiatieven nodig laten zien wat oorlog vandaag betekent en wat de waarde van vrijheid is.
Vfonds financiert publieksprojecten waarbij mensen opstaan voor een vreedzame samenleving. Zoals Five Tango's in Kyiv, een documentaire over veerkracht, identiteit en de kracht van cultuur in oorlogstijd. En Remember Together, waar in meerdere Nederlandse steden jaarlijks bij de invasie wordt stilgestaan.
Vraag geld aan bij Vfonds
Werk jij ook aan een project over de waarde van vrijheid en de impact van oorlog?
Ontdek waar jouw project past en vraag geld aan bij Vfonds
Check met de quickscan of jouw project past bij de voorwaarden. Je idee bespreken? Bel met een projectadviseur.
